Sınıflandırma
Türkiye Türkçesi ağız sözlüğünün tipolojik, coğrafi ve semantik analitiği. Sekmeler arasında gez — her birinde ayrı bir görsel + kılavuz.
Sözlük tipolojisi
Maddebaşı, anlam ve veri tamamlığı oranları
- Tek sözcük87%
- Çok sözcüklü13%
- Tek anlamlı87%
- Çok anlamlı13%
- Konumlu98%
- Konumsuz2%
- Tanıklı8%
- Tanıksız92%
Kılavuz — terimler
Kullanılan ileri yöntemler ve terimlerin anlamı
İki kümenin ortak eleman sayısının bileşim eleman sayısına oranı.
|A∩B| / |A∪B|Bir sözcüğün taşıdığı farklı anlam sayısı.
anlam_sayısı(sözcük)Bölgede baskın, başkasında nadir olma derecesi.
freq(bölge) × freq(bölge)/freq(toplam)Az sayıda kelime çok kullanılır, çoğu az.
f(k) ≈ C / k^sAverage-linkage ile en yakın kümeleri ardışık birleştirme.
d(A∪B,C) = (|A|·d(A,C)+|B|·d(B,C))/(|A|+|B|)Anlam yakınlığına göre kelime grupları (semantic field).
anlam_metni içinde anahtar kelime varsaAynı yazılışlı, farklı anlamlı maddeler. (I), (II), (III).
(I), (II), …Bir maddenin farklı ağızlardaki yazılışı.
degiske → hedef_maddeTürkçe stem'leme + relevans skorlama.
ts_rank(fts, query)3 karakterlik dilim benzerliği.
similarity(a, b)Bölge bazlı benzerlik haritası
Bölgeye tıkla — diğer bölgelerle benzerlik haritada ışıyacak. Detaylı karşılaştırma için linke git.
Bölgesel ağız profili
Sesbilim/fonotaktik, morfotaktik, kavram alanları ve karakteristik sözcükler birlikte okunur. Skorlar Türkiye ortalamasına göre bölgenin ne kadar ayrıştığını gösterir.
Marmara imzası
- +2.1Patlamalı ünsüz%46.3 · ort. %44.4 · yüksek
- -1.7Çift ünsüz%3.1 · ort. %4.6 · düşük
- +1.6Kalın ünlü%60.1 · ort. %58.2 · yüksek
- -1.2Sürtünmeli ünsüz%16.0 · ort. %17.9 · düşük
- -1.1Şapkalı sözcük%0.5 · ort. %0.8 · düşük
- +1.0Ünlü oranı%40.7 · ort. %40.5 · yüksek
- -1.7Ortalama söz birimi1.10 · ort. 1.13 · düşük
- -1.6Çok sözcüklü yapı%9.6 · ort. %11.8 · düşük
- +1.1-lık/-lik%3.3 · ort. %3.0 · yüksek
- -1.0İkileme%0.9 · ort. %1.2 · düşük
- -0.7Ortalama sözcük uzunluğu6.91 · ort. 7.04 · düşük
- -0.6-lı/-li%2.4 · ort. %2.7 · düşük
Ağız özgünlüğü endeksi
Türkiye ortalamasından ayrışma düzeyi; 100 en belirgin bölgesel profil.
- Ses 116Morfot. 184Kavram 0
- Ses 142Morfot. 124Kavram 0
- Ses 81Morfot. 64Kavram 0
- Ses 74Morfot. 56Kavram 0
- Ses 69Morfot. 61Kavram 0
- Ses 49Morfot. 54Kavram 0
- Ses 59Morfot. 43Kavram 0
- Ses 54Morfot. 44Kavram 0
İzoglos / dil sınırı haritası
En keskin bölgesel ayrışma hatları; çizgi kalınlığı profil farklılığıyla artar.
En belirgin ayrışmalar
Bölge karşılaştırmasına geçerek ayrıntılı ses, ek, kavram ve sözcük farklarını görebilirsin.
- Doğu Anadolu×Kıbrıs%48.3Ses %70.3Morfot. %74.4Kavram %0.0En ayırt edici: Ortalama ek sayısıKarşılaştır
- Güneydoğu Anadolu×Kıbrıs%44.7Ses %63.6Morfot. %70.6Kavram %0.0En ayırt edici: Akıcı ünsüzKarşılaştır
- Karadeniz×Kıbrıs%44.2Ses %64.6Morfot. %68.1Kavram %0.0En ayırt edici: Çekim eki yoğunluğuKarşılaştır
- Ege×Doğu Anadolu%44.1Ses %69.7Morfot. %62.7Kavram %0.0En ayırt edici: Ünlü oranıKarşılaştır
- Marmara×Kıbrıs%43.9Ses %61.7Morfot. %70.1Kavram %0.0En ayırt edici: Çift ünsüzKarşılaştır
- İç Anadolu×Kıbrıs%43.0Ses %62.9Morfot. %66.2Kavram %0.0En ayırt edici: Yan yana ünlüKarşılaştır
- Akdeniz×Kıbrıs%42.7Ses %60.5Morfot. %67.7Kavram %0.0En ayırt edici: -cı/-ciKarşılaştır
- Akdeniz×Doğu Anadolu%42.7Ses %65.3Morfot. %62.8Kavram %0.0En ayırt edici: Büyük ünlü uyumuKarşılaştır
İleri bölgesel çözümleme
Ses/fonotaktik ağacı, kavram yoğunluğu, bölge içi il sapmaları, ayırt edici morfotaktik ekler ve bölgeler arası sözcük köprüleri birlikte gösterilir.
Ses/fonotaktik yakınlık ağacı
Bölgeler yalnız ses ve fonotaktik özelliklere göre kümelenir.
Marmara ayrıntıları
Kavram alanı yoğunluğu
Ayırt edici morfotaktik ekler ve biçimler
- -lık/-lik%3.3+1.1
- -cı/-ci%1.6+0.3
- Yapım eki yoğunluğu%44.2+0.0
- Türetilmiş sözcük%43.9+0.0
Bölge içi il sapmaları
- Yalova%50.4Ses/fonot. %71.9Morfot. %79.4Kavram %0.0Ayırt edici: Ortalama sözcük uzunluğu
- Tekirdağ%41.9Ses/fonot. %63.1Morfot. %62.6Kavram %0.0Ayırt edici: Ortalama sözcük uzunluğu
- Bilecik%41.3Ses/fonot. %59.8Morfot. %64.2Kavram %0.0Ayırt edici: Ortalama sözcük uzunluğu
- Sakarya%40.8Ses/fonot. %65.5Morfot. %56.9Kavram %0.0Ayırt edici: Ortalama sözcük uzunluğu
- Kırklareli%40.2Ses/fonot. %60.0Morfot. %60.6Kavram %0.0Ayırt edici: Ortalama sözcük uzunluğu
Sözcük köprüleri
Sözcük köprüleri
İki bölgede de güçlü görünen, bölgeleri birbirine bağlayan ortak sözcükler.
Bölge benzerlik matrisi
Jaccard skoru × 100 (8×8 matris)
Anlam metni uzunluğu
Bölgelerin tanım yoğunluğu — kısa-net mi, ayrıntılı mı?
- Kıbrıs30 karakter
- Güneydoğu Anadolu27 karakter
- Akdeniz26 karakter
- Marmara26 karakter
- Ege26 karakter
- Karadeniz26 karakter
- İç Anadolu26 karakter
- Doğu Anadolu24 karakter
İnteraktif il benzerlik haritası
Bir ile tıkla — o ile en benzer iller koyu renkle ışıyacak (Jaccard skoru)
En benzer 15 il çifti
İllerin ağız bakımından komşuluğu
Tüm il çiftleri — benzerlik oranı
2.000 çift · arama, filtre ve sayfalama ile gez
| # | İl 1 | İl 2 | Ortak | Toplam | Jaccard | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Burdur | Denizli | 2.931 | 7.202 / 10.289 | 20.13% | |
| 2 | Denizli | Isparta | 3.504 | 10.289 / 10.954 | 19.75% | |
| 3 | Burdur | Isparta | 2.846 | 7.202 / 10.954 | 18.59% | |
| 4 | Aydın | Muğla | 1.841 | 4.408 / 7.679 | 17.97% | |
| 5 | Kırklareli | Tekirdağ | 495 | 1.961 / 1.313 | 17.81% | |
| 6 | Denizli | Muğla | 2.697 | 10.289 / 7.679 | 17.66% | |
| 7 | Aydın | Denizli | 2.178 | 4.408 / 10.289 | 17.40% | |
| 8 | Aydın | İzmir | 1.373 | 4.408 / 5.028 | 17.03% | |
| 9 | Edirne | Kırklareli | 534 | 1.773 / 1.961 | 16.69% | |
| 10 | Giresun | Ordu | 1.426 | 4.257 / 5.727 | 16.66% | |
| 11 | Amasya | Tokat | 1.632 | 6.004 / 5.655 | 16.28% | |
| 12 | Aydın | Manisa | 1.165 | 4.408 / 3.994 | 16.10% | |
| 13 | İzmir | Manisa | 1.201 | 5.028 / 3.994 | 15.36% | |
| 14 | Sivas | Tokat | 2.126 | 10.341 / 5.655 | 15.33% | |
| 15 | Amasya | Sivas | 2.165 | 6.004 / 10.341 | 15.27% | |
| 16 | Kayseri | Sivas | 2.367 | 7.522 / 10.341 | 15.27% | |
| 17 | Denizli | Eskişehir | 2.092 | 10.289 / 5.516 | 15.26% | |
| 18 | Burdur | Muğla | 1.963 | 7.202 / 7.679 | 15.20% | |
| 19 | Antalya | Burdur | 1.592 | 4.878 / 7.202 | 15.18% | |
| 20 | Aydın | Burdur | 1.528 | 4.408 / 7.202 | 15.16% | |
| 21 | Ankara | Eskişehir | 1.817 | 8.372 / 5.516 | 15.05% | |
| 22 | Amasya | Çorum | 1.799 | 6.004 / 7.774 | 15.02% | |
| 23 | Amasya | Samsun | 1.542 | 6.004 / 5.898 | 14.88% | |
| 24 | Antalya | Muğla | 1.605 | 4.878 / 7.679 | 14.65% | |
| 25 | Eskişehir | Kütahya | 1.201 | 5.516 / 3.901 | 14.62% | |
| 26 | Mersin | Karaman | 1.708 | 8.819 / 4.613 | 14.57% | |
| 27 | Antalya | Denizli | 1.920 | 4.878 / 10.289 | 14.49% | |
| 28 | Eskişehir | Isparta | 2.081 | 5.516 / 10.954 | 14.46% | |
| 29 | Denizli | İzmir | 1.918 | 10.289 / 5.028 | 14.31% | |
| 30 | Afyonkarahisar | Denizli | 2.033 | 6.039 / 10.289 | 14.22% | |
| 31 | Isparta | Muğla | 2.309 | 10.954 / 7.679 | 14.14% | |
| 32 | Antalya | Isparta | 1.960 | 4.878 / 10.954 | 14.13% | |
| 33 | Balıkesir | Manisa | 1.063 | 4.623 / 3.994 | 14.07% | |
| 34 | Çankırı | Eskişehir | 1.130 | 3.672 / 5.516 | 14.02% | |
| 35 | Afyonkarahisar | Isparta | 2.085 | 6.039 / 10.954 | 13.99% | |
| 36 | Aydın | Balıkesir | 1.100 | 4.408 / 4.623 | 13.87% | |
| 37 | Afyonkarahisar | Burdur | 1.610 | 6.039 / 7.202 | 13.84% | |
| 38 | İzmir | Muğla | 1.541 | 5.028 / 7.679 | 13.80% | |
| 39 | Adana | Kahramanmaraş | 1.232 | 4.912 / 5.259 | 13.78% | |
| 40 | Balıkesir | Eskişehir | 1.224 | 4.623 / 5.516 | 13.73% | |
| 41 | Denizli | Manisa | 1.716 | 10.289 / 3.994 | 13.65% | |
| 42 | Balıkesir | İzmir | 1.157 | 4.623 / 5.028 | 13.62% | |
| 43 | Antalya | Aydın | 1.112 | 4.878 / 4.408 | 13.60% | |
| 44 | Amasya | Eskişehir | 1.378 | 6.004 / 5.516 | 13.59% | |
| 45 | Ordu | Samsun | 1.386 | 5.727 / 5.898 | 13.54% | |
| 46 | Eskişehir | Sivas | 1.884 | 5.516 / 10.341 | 13.48% | |
| 47 | Aydın | Eskişehir | 1.178 | 4.408 / 5.516 | 13.47% | |
| 48 | Eskişehir | Manisa | 1.126 | 5.516 / 3.994 | 13.43% | |
| 49 | Edirne | Tekirdağ | 365 | 1.773 / 1.313 | 13.41% | |
| 50 | Afyonkarahisar | Eskişehir | 1.365 | 6.039 / 5.516 | 13.40% |
Hiyerarşik kümeleme — il dendrogramı
81 ilin ağız benzerliğine göre ağaç yapısı (UPGMA average-linkage)
Bu sözcük nereli?
Sözcüğün il, ilçe, köy ve bölge düzeyindeki en güçlü yer izleri
Sonuç yok.
Dilsel ada adayları
Coğrafi komşularından çok, uzak bir ile benzeyen il profilleri
Komşu farkı
Yan yana olup söz varlığı en sert ayrışan il çiftleri
Fonetik varyant kümeleri
Aynı merkeze bağlanan değişke biçimleri
OCR şüphe paneli
Birbirine aşırı benzeyen düşük kayıtlı yer adı çiftleri
Anlam derinliği (polysemy)
Sözcük başına ortalama anlam — bölgesel polysemy farkları.
Bölge bazında ortalama anlam sayısı
- Kıbrıs1.70
- Güneydoğu Anadolu1.67
- Marmara1.57
- Ege1.48
- Akdeniz1.45
- Doğu Anadolu1.43
- İç Anadolu1.40
- Karadeniz1.37
Madde başına anlam sayısı dağılımı
X: anlam sayısı · Y: o sayıda anlama sahip madde adedi (log ölçek)
Genel sesbilim profili
Ünlü sınıfları
Kalın / İnce
Düz / Yuvarlak
Dar / Geniş
Ünsüz sınıfları (artikülasyon biçimine göre)
Büyük ünlü uyumu
Küçük ünlü uyumu (düz/yuvarlak)
Alıntı sözcük göstergeleri ve yapı
Hece sayısı dağılımı
İlk ses (top 15)
- k13.230
- g8.983
- b8.378
- s7.169
- d7.137
- t7.079
- a7.062
- ç6.941
- h5.403
- y5.296
- c5.144
- m4.214
- p3.982
- e3.714
- ş2.291
Son ses (top 15)
- k39.777
- a9.379
- n8.260
- e7.197
- i5.685
- ı5.557
- r5.310
- l3.845
- t3.549
- z3.416
- ç2.805
- h2.633
- m2.333
- ş2.197
- u2.149
Bölgesel sesbilim tablosu
| Bölge | Uzunluk | Hece | Ünlü | Ünsüz | Vokal % | Uyum |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Marmara | 6.39 | 2.57 | 2.57 | 3.81 | 40.7% | 91.4% |
| Ege | 6.50 | 2.62 | 2.62 | 3.87 | 40.8% | 91.3% |
| Akdeniz | 6.51 | 2.61 | 2.61 | 3.89 | 40.5% | 91.2% |
| İç Anadolu | 6.45 | 2.59 | 2.59 | 3.86 | 40.5% | 90.6% |
| Karadeniz | 6.43 | 2.59 | 2.59 | 3.85 | 40.5% | 89.0% |
| Doğu Anadolu | 6.08 | 2.41 | 2.41 | 3.66 | 40.0% | 86.6% |
| Güneydoğu Anadolu | 6.15 | 2.46 | 2.46 | 3.68 | 40.4% | 89.6% |
| Kıbrıs | 6.61 | 2.64 | 2.64 | 3.97 | 40.2% | 89.0% |
Genel morfoloji profili
Yapım, çekim ve fiil ekleri — kategorilere göre
Yapım: isim → isim
Yapım: fiil → isim
Sıfat-fiil
Zaman / kip / bildirme
Çekim
Yoğunluk / süreklilik
Yapısal özellikler
Hece sayısı dağılımı
Bölgesel morfoloji tablosu
| Bölge | Uzunluk | Ort. ek | Çok kel. | Türetilmiş | İkileme | Pekiştirme |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Marmara | 6.91 | 0.00 | 9.6% | 43.9% | 0.90% | - |
| Ege | 7.10 | 0.00 | 11.2% | 46.9% | 1.00% | - |
| Akdeniz | 7.14 | 0.00 | 11.6% | 45.5% | 1.40% | - |
| İç Anadolu | 7.18 | 0.00 | 12.7% | 44.9% | 1.40% | - |
| Karadeniz | 7.11 | 0.00 | 12.3% | 43.0% | 1.60% | - |
| Doğu Anadolu | 6.69 | 0.00 | 10.5% | 34.3% | 0.70% | - |
| Güneydoğu Anadolu | 6.85 | 0.00 | 11.9% | 40.1% | 1.20% | - |
| Kıbrıs | 7.35 | 0.00 | 14.6% | 51.0% | 1.30% | - |
İlçe ve köy seviyesinde sınıflandırma
Türkiye Türkçesi ağız sözlüğünün ilçe ve köy seviyesindeki dağılımı, en yoğun saha çalışma yerleri ve ağız bakımından komşu ilçeler.
Kavramsal alan haritaları
Anlam yakınlığına göre 16 kelime grubu — bir alana tıkla, harita o alanın yoğunluğunu göstersin
Bitki ve botanik
0 sözcükBitkiler, otlar, ağaçlar, çiçekler, meyveler